Zasada konkurencyjności. Część 1.

Wybór procedury

Przejrzystość, równe szanse i zachowanie konkurencyjności to podstawowe zasady gospodarowania środkami Unii Europejskiej. Co to oznacza dla Ciebie – beneficjenta? Jakich procedur musisz przestrzegać, dokonując zamówienia usług, dostaw czy robót budowlanych?

Przeprowadzenie procedury zamówienia zgodnie z zasadą konkurencyjności można podzielić na kilka etapów. Najpierw upewnij się, czy jesteś zobowiązany do stosowania zapisów ustawy Prawo zamówień publicznych (Pzp) i oszacuj wartość zamówienia – to od tych elementów, jak się zaraz przekonasz, zależy, jaką procedurę zastosujesz. Kolejne kroki to opracowanie i upublicznienie zapytania ofertowego oraz wybór wykonawcy. W tym artykule skoncentrujemy się na pierwszym etapie. Przekonasz się, że dzięki zawartym tu wskazówkom dużo łatwiej będzie Ci się zorientować, jaką procedurę wyłonienia wykonawcy powinieneś zastosować.

Dlaczego dbamy o konkurencyjność

Pieniądze europejskie zaliczają się do środków publicznych, których wydatkowanie musi podlegać kontroli i przebiegać w zgodzie z przepisami. Uzasadnienie jest bardzo proste: przejrzystość i przestrzeganie zasady uczciwej konkurencji pozwalają na równe traktowanie wykonawców. Dają dostęp do zamówień finansowanych z pieniędzy publicznych na równych zasadach wszystkim graczom na rynku.

Jeśli realizujesz projekt współfinansowany z funduszy europejskich, jesteś zobowiązany do ponoszenia wydatków nie tylko zgodnie z warunkami określonymi w umowie o dofinansowanie, ale przede wszystkim zgodnie z przepisami prawa krajowego i unijnego i procedurami zawartymi w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 (sprawdź dokument). Tylko wtedy wydatki zostaną uznane za kwalifikowalne.

Prawo zamówień publicznych funkcjonuje także poza obszarem objętym programami operacyjnymi Unii Europejskiej. Stworzono je po to, by uniknąć udzielania zamówień finansowanych ze środków publicznych w sposób zaburzający uczciwą konkurencję. Pierwsze regulacje dotyczące prawa zamówień publicznych pojawiły się w Polsce w 1994 r., ale tuż przed przystąpieniem naszego kraju do Unii Europejskiej, tj. 29 stycznia 2004 r., dostosowano ją do dyrektyw unijnych. Procedury wynikające z tej ustawy znajdują zastosowanie również przy realizacji projektów unijnych, w tym realizowanych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego, ale nie dotyczą wszystkich beneficjentów.

Dokumentem, który również wprowadza rygory wydatkowania środków Unii Europejskiej, są Wytyczne w zakresie kwalifikowalności wydatków. To w nim określona jest procedura wydatkowania środków Unii Europejskiej, głównie dla beneficjentów, których nie obowiązują procedury z ustawy Prawo zamówień publicznych.

Czy musisz stosować Pzp

Podczas realizacji projektu prawdopodobnie będziesz dokonywać zamówień. Jak definiuje się zamówienie? To umowa odpłatna zawarta pomiędzy zamawiającym a wykonawcą, której przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane przewidziane w projekcie. Dokonując wyboru wykonawcy, jesteś zobligowany do stosowania jednej z procedur opisanych w wytycznych. Są nimi:

  • jeden z trybów przewidzianych w ustawie Prawo zamówień publicznych
  • zasada konkurencyjności opisana w rozdziale 6.5.2 wspomnianych wytycznych
  • rozeznanie rynku
  • wewnętrzne procedury obowiązujące u beneficjenta.

O rodzaju obowiązującej Cię procedury decyduje status, jaki masz w świetle ustawy Pzp, oraz kwota zamówienia, tzw. próg zamówienia. Ilustruje to poniższa tabela:

Wartość udzielanego zamówienia powyżej kwot określonych w art. 11 ust. 8 ustawy Pzp Podmiot zobowiązany do stosowania Pzp: jeden z trybów przewidzianych w ustawie Pzp Podmiot niezobowiązany do stosowania Pzp: zasada konkurencyjności powyżej 30 tys. euro netto Podmiot zobowiązany do stosowania Pzp: jeden z trybów przewidzianych w ustawie Pzp Podmiot niezobowiązany do stosowania Pzp: zasada konkurencyjności powyżej 50 tys. zł netto do 30 tys. euro netto Podmiot zobowiązany do stosowania Pzp: jeden z trybów przewidzianych w ustawie Pzp Podmiot niezobowiązany do stosowania Pzp: zasada konkurencyjności od 20 tys. zł netto do 50 tys. zł netto Podmiot zobowiązany do stosowania Pzp: rozeznanie rynku Podmiot niezobowiązany do stosowania Pzp: rozeznanie rynku poniżej 20 tys. zł netto Podmiot zobowiązany do stosowania Pzp: wewnętrzne procedury jednostki (jeżeli obowiązują) Podmiot niezobowiązany do stosowania Pzp: wewnętrzne procedury jednostki (jeżeli obowiązują)

Wyjaśnijmy, że podmiotami zobowiązanymi do stosowania Pzp, zgodnie z art. 3 ustawy, są jednostki sektora finansów publicznych, w tym organy administracji rządowej, jednostki samorządu terytorialnego oraz ich jednostki organizacyjne, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, uczelnie publiczne itp. Ustawę stosują do wszystkich zamówień, których wartość netto przekracza 30 tys. euro. Wyjątek stanowi zamówienie o wartości powyżej 50 tys. zł netto i poniżej 30 tys. euro netto. W tym przedziale – jeśli jesteś zobligowany do stosowania ustawy Pzp – stosujesz zasadę konkurencyjności, ale nie będzie błędem, gdy wyłonisz wykonawcę w trybie przewidzianym w Prawie zamówień publicznych. Podmioty spoza sektora finansów publicznych – przedsiębiorcy, organizacje pozarządowe – są zwolnione ze stosowania Pzp, ale przy zamówieniach o wartości netto, bez podatku od towarów i usług, przekraczającej 50 tys. zł, muszą stosować zasadę konkurencyjności opisaną we wspomnianych wytycznych.

Oszacuj wartość zamówienia

Pozostała Ci jeszcze jedna niewiadoma – wartość zamówienia. Jak ją określić? Po pierwsze – odpowiada ono całkowitemu szacunkowemu wynagrodzeniu wykonawcy bez podatku od towarów i usług. Czyli bierzesz pod uwagę kwotę netto wynagrodzenia, jaką otrzyma wykonawca za zamówione usługi, dostawy lub roboty budowlane. Jak ocenić jej wysokość przed przeprowadzeniem zamówienia? Zrób szacunki, opierając się na takich źródłach informacji, jak:

  • oferty cenowe otrzymane od potencjalnych wykonawców, do których skierujesz zapytanie „cenowe”
  • ceny towarów lub usług opublikowane na stronach internetowych bądź w katalogach (pod warunkiem, że odpowiadają one przedmiotowi Twojego zamówienia)
  • uzyskane dotychczas ceny w ramach podobnych lub tych samych zamówień.

Wartość szacunkowa Twojego zamówienia będzie uznana za rzetelną i miarodajną, gdy pozyskasz oferty cenowe lub informacje o wycenie od minimum 3 podmiotów. W sytuacji, gdy oferty znacząco się od siebie różnią, zasadne jest pozyskanie co najmniej jednej dodatkowej wyceny. Ustalenie rzeczywistej wartości danego zamówienia ułatwi Ci później ocenę ofert nadesłanych po upublicznieniu zapytania i wyborze wykonawcy. Zbieraj i utrwalaj dokumenty potwierdzające, że dochowałeś należytej staranności przy szacowaniu wyceny. Będą one stanowiły ważny dowód podczas ewentualnej kontroli.

Uważaj – niedopuszczalne jest dzielenie zamówienia na części lub zaniżanie jego wartości w celu ominięcia stosowania procedury Pzp lub zasady konkurencyjności. Możesz dopuścić możliwość składania ofert częściowych np. ze względów ekonomicznych, organizacyjnych lub celowościowych, ale przy udzielaniu zamówienia w ramach każdej części musisz zastosować tryb jak dla całości zamówienia.

Po oszacowaniu ceny zamówienia masz już pełną jasność, jaką procedurę zastosujesz (wróć do naszej tabeli).

Jeśli będzie to zasada konkurencyjności, to koniecznie przeczytaj kolejne odcinki tego cyklu, w których omówimy, jak przygotować zapytanie ofertowe, gdzie je opublikować i jakich zasad trzeba dochować przy wyborze wykonawcy.

Opracował Jerzy Gontarz na podstawie „Poradnika dotyczącego stosowania zasady konkurencyjności oraz przeprowadzania rozeznań rynku w projektach realizowanych w ramach RPO WM na lata 2014-2020” przygotowanego przez Marię Wiro-Kiro, głównego specjalistę z Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych w Warszawie.